Azərbaycan Dillər Universitetinin rektoru, akademik Kamal Abdullanın “Laokoon… Laokoon… yaxud bir romanın ‘gerçək’ yazılma tarixçəsi” adlı romanı haqqında Atabəy Kılıç tərəfindən elmi məqalə qələmə alınmış və həmin məqalə Türkiyədə nəşr olunan “Şiraze – iki aylıq kitab mədəniyyəti dərgisi”nin 34-cü sayında (mart–aprel, 2026) dərc olunmuşdur.
Məqalədə Kamal Abdullanın yaradıcılığında mühüm yer tutan mifoloji düşüncə ilə tarixi təfəkkür arasındakı münasibət geniş şəkildə izah edilir. Müəllifin fikrincə, romanda mif və tarix bir-birindən ayrı sahələr kimi təqdim olunmur, əksinə, bir-birini tamamlayan və bir-birinin mənasını açan qatlar kimi yanaşı mövcud olur. Beləliklə, əsərdə həm qədim mifoloji düşüncə, həm də tarixi şüur eyni mətn daxilində birləşdirilir.
Məqalədə qeyd olunur ki, romanın əsas düşüncə xətti mifoloji tarixlə real tarixin müqayisəsi üzərində qurulmuşdur. Bu iki qatın ya qarşılaşdırılması, ya da bir-birinin içində əriməsi nəticəsində tarix yalnız hadisələr ardıcıllığı kimi deyil, eyni zamanda mifoloji yaddaşla birlikdə yaşayan bir məna sistemi kimi təqdim edilir.
Laokoon obrazı əsərdə xüsusi simvolik məna daşıyır. O, həqiqəti söylədiyi halda cəmiyyət tərəfindən qəbul edilməyən insan modelini ifadə edir. Bu obraz romanın müxtəlif hissələrində yenidən meydana çıxaraq əsərin ideya xəttini gücləndirir və oxucunu həqiqət, inam və qəbul edilmə problemi üzərində düşünməyə yönləndirir.
Məqalədə Kitabi-Dədə Qorqud dastanı ilə paralellər xüsusi olaraq vurğulanır. Romanda Dədə Qorqud boyları, Oğuznamə motivləri və müasir dövrə aid obrazlar eyni mətn daxilində bir araya gətirilir. Bu yanaşma keçmişlə bu gün arasında ardıcıl əlaqə yaradır və müxtəlif zaman qatlarının eyni bədii strukturda birləşməsinə şərait yaradır.
Əsərin narrativ quruluşu da diqqət mərkəzindədir. Hadisələr xətti şəkildə inkişaf etmir; əvəzində müxtəlif xatirələr, dialoqlar, daxili monoloqlar və səhnələr vasitəsilə təqdim olunur. Bu isə romanın çoxqatlı, parçalı və dinamik bədii struktur üzərində qurulduğunu göstərir.
Eyni zamanda, romanda keçmiş və müasir dövr obrazları paralel şəkildə təqdim olunur və bu iki zamanın bir mətndə birləşməsi əsərin əsas xüsusiyyətlərindən biri kimi dəyərləndirilir. Bu yanaşma zamanlar arasında davamlı qarşılıqlı təsir mühiti yaradır.
Atabəy Kılıç bu əsəri mif, tarix, yaddaş və insan şüuru arasındakı əlaqələrin bədii və düşüncəvi səviyyədə yenidən dərk olunmasına imkan verən bir roman kimi təqdim edir. Onun qənaətinə görə, Kamal Abdullanın bu əsəri keçmişlə bu günü birləşdirərək insan yaddaşının və düşüncə dünyasının çoxqatlı mahiyyətini ortaya qoyur.